Begrippenlijst

Overzicht van veel voorkomende begrippen.

Begrippenlijst

Actinomyceten
Antibioticum
Antibioticumresistentie
Bacterie
Enterobacter
Enterococcus
Infectieziekte
Klebsiella
Micro-organismen
MRSA: Methicilline-Resistente Staphylococcus Aureus
Slapende antibiotica
Streptomyceten
Tuberculose

Actinomyceten
Schimmelachtige bacteriën die samen zo’n tweederde van alle ons bekende antibiotica produceren.

Antibioticum (meervoud: antibiotica)
Antibiotica zijn geneesmiddelen die ons helpen om door bacteriën veroorzaakte infecties te helpen genezen. Antibiotica doden bacteriën of remmen hun groei. De antibiotica die wij gebruiken zijn vaak stoffen die in de natuur gemaakt worden door micro-organismen om zich te beschermen tegen bacteriën.

Antibioticumresistentie
Antibioticumresistentie betekent dat een bacterie niet meer gevoelig is voor de werking van één of meer antibiotica. Met andere woorden: de bacteriën hebben zichzelf er dan tegen beschermd.
Er ontstaat nu wereldwijd multiresistentie, bacteriën zijn dan resistent tegen meerdere klassen van antibiotica. In het ergste geval is er dan geen geneesmiddel meer over om een patiënt mee te behandelen.

Bacterie
De bacteriën vormen een domein van micro-organismen. Ze kunnen individueel voorkomen of leven met andere bacteriën in kolonies samen. Je vindt bacteriën overal, op de huid, in de darmen, in de grond, in water en in de lucht. Maar ook op plaatsen waar door extreme omstandigheden haast geen leven mogelijk is zoals in poolgebieden, woestijnen en op de bodem van de oceaan.

Bacteriën zijn zo klein dat je ze alleen onder een microscoop kunt zien. De gemiddelde grootte is ongeveer éénduizendste millimeter. Dat is net zo klein als een honderdste deel van de dikte van een vel krantenpapier.

De meeste mensen vinden bacteriën maar eng. Dit komt misschien doordat ze onzichtbaar zijn en vaak negatief in het nieuws komen omdat ze ons ziek maken of ons voedsel bederven. De werkelijkheid is dat het overgrote deel van de bacteriën ongevaarlijk en vaak ook betoverend mooi is. Veel bacteriën doen juist ook heel nuttig werk. Zo worden ze bijvoorbeeld gebruikt bij de bereiding van voedsel, zoals bij yoghurt en kaas en produceren ze vitamine K in onze darmen. Ook worden ze ingezet om bepaalde soorten afval af te breken en zijn ze een belangrijke bron voor nieuwe medicijnen.

Enterobacter
De Enterobacteriën vormen een grote groep bacteriën, waar bijvoorbeeld Salmonella bijhoort. Salmonella bacteriën veroorzaken buiktyfus, een darminfectie. De infectie wordt overgedragen door het eten van voedsel dat met deze bacterie besmet is (de zogenaamde fecaal – orale route).

Enterococcus
Enterococcen komen bij mensen en dieren voor in het darmkanaal. Bij patiënten met een verzwakte afweer kunnen deze bacteriën infecties veroorzaken. Enterococcen zijn resistent voor veel gebruikte antibiotica en dat maakt behandeling lastig.

Infectieziekte
Een infectieziekte wordt veroorzaakt door virussen of door micro-organismen. Je kunt een infectieziekte oplopen door contact met besmette personen, via voedsel, besmette oppervlaktes of water, het inademen van besmette lucht of door bijvoorbeeld beten van insecten die drager zijn van de ziektekiemen. In de moderne tijd zijn ook bloedtransfusies en ziekenhuisopnames een belangrijke oorzaak.

Bekende voorbeelden van virusinfecties zijn verkoudheid, griep, mazelen, pokken, koortslip en AIDS. Virussen kun je niet bestrijden met antibiotica omdat het geen levend materiaal is.

Bacteriële infectieziekten zijn bijvoorbeeld longontsteking, hersenvliesontsteking en seksueel overdraagbare aandoeningen zoals syfilis. Bacteriën kunnen wel met antibiotica worden bestreden.

Klebsiella
De Klebsiella bacterie komt regelmatig in het nieuws, zoals in 2011 in het Rotterdamse Maasstad Ziekenhuis. Klebsiella Oxa-48 is een bijzondere variant van de bacterie. Deze variant heeft eigenschappen die ervoor zorgen dat hij bijna alle antibiotica kan afbreken, hij is multiresistent. Hierdoor is het moeilijk om een infectie met deze bacterie te behandelen (bron RIVM). Klebsiella veroorzaakt vooral longontstekingen en urineweginfecties.

Micro-organismen
Een micro-organisme is een organisme dat zo klein is dat je alleen onder een microscoop kunt zien. Hieronder vallen alle eencelligen zoals bacteriën, protozoa, eencellige algen en schimmels . Virussen worden niet tot de micro-organismen gerekend, omdat ze niet als levend worden gezien.

MRSA: Methicilline-Resistente Staphylococcus Aureus
MRSA behoort tot de bacteriestam Staphylococcus aureus. Deze bacterie is resistent tegen het antibioticum methicilline. MRSA vinden we vooral op plekken waar veel antibiotica worden gebruikt, zoals in ziekenhuizen.
De meest voorkomende MRSA verschijnselen zijn huid- en weke delen infecties (vooral abcessen). Ook kan de bacterie in de bloedbaan terechtkomen. In dat geval kan MRSA ernstige schade toebrengen.

Slapende antibiotica
Dit zijn antibiotica die bacteriën of schimmels wel kunnen produceren, maar dat alleen doen onder bijzondere omstandigheden. Zodra die antibiotica als het ware wakker gemaakt kunnen worden zijn er nieuwe mogelijkheden voor de ontwikkeling van medicijnen.

Streptomyceten
Streptomyceten zijn bacteriën die behoren tot de familie van actinomyceten.

Tuberculose
TBC, zoals tuberculose ook wel wordt genoemd is een infectie van de longen met de tuberkel bacterie. In 1900 stierf 1 op de 500 mensen in Nederland aan de gevolgen van een tuberculosebesmetting. Pas nadat de Duitse bacterioloog Robert Koch in 1882 ontdekte dat deze ziekte door een bacterie werd veroorzaakt, kon in laboratoria naar geschikte antibiotica gezocht worden. Echter, een geschikt antibioticum was pas beschikbaar na de Tweede Wereldoorlog. Tot die tijd bestond de behandeling voornamelijk uit kuren in de zon en frisse lucht.
Met de toegenomen antibioticumresistentie worden we weer herinnerd aan de tijd van vóór de antibiotica, waarbij bacteriële infecties niet te behandelen waren. Zo zijn er al berichten van een tuberculose variant die resistent is tegen alle bekende antibiotica. Lees meer over tuberculose op www.stoptbc.nl.